Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

45° 39' NB, 13° 46' OL

Triëst

Gemeente in Italië
Triëst
Situering
Regio	Friuli-Venezia Giulia (FVG)
Provincie	Triëst (TS)
Coördinaten	45°38'N  13°48'E
Algemeen
Oppervlakte	84,5 km²
Inwoners (31-12-2004)	207.069 (2479,80 inw/km²)
Hoogte	2 m
Overig
Postcode	34100
Netnummer	040
Aangrenzende gemeenten	Duino-Aurisina, Monrupino, Muggia, San Dorligo della Valle, Sežana (Slovenië), Sgonico
Beschermheilige	Justus van Triëst
Naam inwoner	triestini
Locatie van Triëst in Triëst (TS)

Riccardo Poort, 1ste eeuw v.Chr.

Triëst (Italiaans: Trieste, Sloveens: Trst, Duits: Triest) is een plaats in Italië, ten oosten van Venetië, aan de grens met Slovenië. Het heeft 210.000 inwoners en is de hoofdstad van de gelijknamige provincie Triëst en van de regio Friuli-Venezia Giulia. Triëst is tevens een gemeente, waaronder ook Barcola en Basovizza vallen.

[bewerk] Geschiedenis

Voor onze jaartelling was er fort op de heuvel waar nu o.a. kathedraal van San Giusto staat. Het huidige Triëst lag niet op de route van de Alpen naar de Povlakte en het was er veilig.
In de 1e eeuw na Christus werd Triëst onder keizer Vespasianus gesticht als een Romeinse colonia met de naam Tergeste. Op de heuvel is nog de Riccardo poort (1ste eeuw) die daaraan herinnert. Onder het Romeins bestuur kwam de stad tot bloei waarna ze in de 6e eeuw door de Langobarden werd veroverd en in de 8e eeuw door Karel de Grote. In de twaalfde eeuw werd het een zelfstandige stad, na enkele eeuwen van gevechten met haar rivaal Venetië. In 1382 werd Triëst onder het bestuur geplaatst van de hertog van Oostenrijk, waarbij de stad een zekere autonomie behield tot in de 17e eeuw. In 1719 werd de stad door Carolo VI tot vrijhaven verklaard; het was zowat de enige grote haven van Oostenrijk. Ten gevolge hiervan kwam Triëst tot bloei en werd de stad in 1867 de hoofdstad van de Adriatische kustregio "Küstenland". Alhoewel de stad het privilege had de enige kuststad te zijn van het keizerrijk Oostenrijk-Hongarije onderhield de stad zijn multi-etnische wortels in culturele en taalkundige zin. De ambtelijke taal was het Italiaan, maar op straat werd ook Italiaans, Duits en tot aan het eind van de 18e eeuw Friulaans gesproken. Aan het eind van die 18e eeuw verdwijnen de Friulanen min of meer van het toneel door versmelting met de Italiaanse bevolking. Dit geldt evenzeer voor hun taal, het Friulaans, dat met het Italiaans opgaat in het markante Romaanse dialect van Triëst. Deze stad had ook de bijnaam "Wenen aan zee" , door zijn vele overeenkomsten met de architectuur van de ringstrasse in Wenen.

[bewerk] Nationalisme, irredentisme en fascisme

De verscheidenheid van de bevolking werd aan het eind van de 19e eeuw steeds meer als een probleem ervaren. De verschillende nationale bewegingen maakten aanspraak op de stad, met name het Italiaanse nationalisme dat na het ontstaan van de Italiaanse staat het agressieve irredentisme ontwikkelde. Triëst werd het centrum van deze irredentistische beweging die zich tot doel stelde alle gebieden waar de Italiaanse cultuur vertegenwoordigd was, maar die niet tot Italië behoorden (irredente gebieden) bij Italië te voegen en desgewenst volledig te italianiseren. In deze tijd, in zekere zin in contrast met het rijzende nationalisme, werkten James Joyce en Richard Burton in de stad. Na de Eerste Wereldoorlog werd Triëst in 1918 door Italië bezet. De annexatie werd in het Verdrag van Rapallo in 1920 geformaliseerd. Deze inlijving van Oostenrijks-Hongaars territorium was reeds in 1915 in het geheime Pact van Londen overeengekomen als beloning aan Italië omdat dit land in 1915 tijdens de Eerste Wereldoorlog partij had gekozen tegen Oostenrijk-Hongarije.

Het irredentisme en fascisme viel in Triëst samen, gericht tegen de niet-Italiaanse bevolkingsgroepen. Eerste geweldsacties braken uit op 29 december 1918, toen fascistische knokploegen het paleis van de Sloveense bisschop van Triëst, Andrej Karlin, binnenvielen en diens aftreden eisten. Karlin moest daarop vluchten. Vanaf 1920 werden grootschalige campagnes gevoerd, die hun hoogtepunt bereikten in de brandstichting in de Narodni Dom, het symbool van de Sloveense aanwezigheid in de stad. Sloveense en Kroatische nationalisten richtten op 28 december 1924 de eerste illegale gewapende verzetsorganisatie TIGR op in Triëst.

Na de capitulatie van fascistisch Italië in 1943 trokken de Duitsers binnen als bezettingsmacht en vestigden in de stad het vernietigingskamp Risiera di San Saba. De bevrijding van Triëst door de Sloveense (zog. 9de korpus) en Joegoslavische (zog. 4de leger) partizanen werd afgerond op 1 mei 1945. De Joegoslavische troepen trokken zich echter al op 12 juni 1945 uit de stad terug, op grond van een overeenkomst tussen Tito en de Geallieerden. Op 2 mei trokken ook Nieuw-Zeelandse troepen de stad binnen, waarna Amerikanen en Britten volgden.

[bewerk] Naoorlogse periode

Na de Tweede Wereldoorlog en de daaruitvolgende nederlaag van Italië eiste Joegoslavië van Tito, versterkt door de overwinning en door de steun van de Sovjet-Unie en van Italiaanse politici, Dalmatië, Istrië en een groot deel van Friuli-Venezia Giulia op. Dit hield min of meer het terugdraaien van het verdrag van Rapallo in. Sommige van deze gebieden werden in meerderheid door Kroaten bewoond, andere in meerderheid door Slovenen, en in enkele gebieden woonden grotendeels Italianen.

Kaart van Triest - zone A en zone B

Na de Tweede Wereldoorlog werd de stad in 1947, als uitvloeisel van de Vrede van Parijs, hoofdstad van de neutrale Vrije Zone Triëst. Deze zone omvatte het noorden van Istrië vanaf de rivier de Mirna, het gebied gelegen tussen de Sloveense Karst en de Adriatische Zee alsmede vrijwel de gehele West-Sloveense regio Primorska (Duits: Küstenland). Hoewel de Vrije Zone een eigen munteenheid, postzegels e.d. bezat, heeft het gebied nooit werkelijk als onafhankelijke eenheid bestaan. Het gebied werd in zone A (Triëst) en zone B gesplitst, waarvan uiteindelijk, in 1954, zone A aan de Italiaanse staat toeviel, en zone B aan Joegoslavië (zie ook: verdrag van Londen). De uiteindelijke bezegeling van deze opdeling vond plaats in 1975, toen Italië en Joegoslavië de verdragen van Osimo ondertekenden.

In de jaren onmiddellijk volgend op de oprichting van de Vrije Zone Triëst verliet een deel van de bevolking de respectievelijke zone. Nadat Slovenen reeds sinds de bezetting van Triëst in 1918 naar Joegoslavië trokken, met pieken in de jaren van fascistische terreur, zo trokken nu vooral Italianen vanuit zone B (en uit Istrië en Dalmatië) naar Italië. Ongeveer 200.000 mensen wisselden van Joegoslavië naar Italië. Redenen hiervan waren angst voor het nieuwe Joegoslavische regime, collaboratie met de bezetter, angst voor represailles wegens deelname aan de italianiseringsrepressie of - positiever - acceptatie van de gunstige vestigingsvoorwaarden, die Italië voor deze groep bereidstelde. Circa 30.000 Italianen bleven in Joegoslavië.

Bevolkingsontwikkeling in grote lijnen:

1700: ca. 5000

1800: ca. 30.000

1850: ca. 70.000

1910: ca. 235.000

1950: ca. 270.000

De bevolking van Triëst kende gedurende eeuwen een grote verscheidenheid. Bronnen uit de 15e eeuw geven weer, dat voor circa 55% uit Romaanstaligen en 30% uit Slavischtaligen bestaat. Daarnaast bevatte de niet geringe groep van 15% voornamelijk Duitsers, Grieken en Joden. Deze verscheidenheid kende een zekere continuïteit; de auteur Czörnig vermeldt in zijn in 1846 verschenen studie volgend verloop: 55% Italianen, 32% Slovenen en 13% overige groepen, voornamelijk Duitsers (Duitstalige Oostenrijkers). - Aan het eind van de 19e eeuw worden de gegevens specifieker. In 1880 laat de volkstelling zien dat het directe stadscentrum bijna voor 90% uit Italianen bestaat, terwijl het aandeel aan Duitsers en Slovenen respectievelijk 6% en 5% bedraagt. Tegelijkertijd blijkt dat in de aan het stadscentrum aansluitende wijken andere verhoudingen heersen: Italianen circa 66%, Slovenen 29% en Duitsers 3%. De omliggende omgeving telt dan 2% Italianen en 98% Slovenen. Twee decennia later, in 1911 telde het stadscentrum 75% Italianen, 16% Slovenen en 7% Duitsers, de omliggende wijken 43% Italianen, 52% Slovenen en 4% Duitsers, terwijl de omliggende omgeving 1% Duitsers, 6% Italianen en 93% Slovenen kende. Cijfers over de etnische samenstelling van de stad werden het laatst in 1985 gepubliceerd. Hoewel deze van verschillende zijde - op goede gronden - in twijfel getrokken worden, lijkt het aandeel Italianen in elk geval boven 90% te liggen.

Waterput

Kasteel van Miramare

Kerk van St. Spiridio

[bewerk] Water

Drinkwater is atijd een probleem voor de bewoners van een vesting, vooral als die op een heuvel ligt. Op de heuvel van Triëst staan enkele waterputten, water werd uit de bergen aangevoerd via aquaducten, die veelal door Maria Theresia van Oostenrijk werden aangelegd.

[bewerk] Bezienswaardigheden

• Kasteel Miramare, gebouwd van 1856 tot 1860
• Kasteel van San Giusto, gebouwd onder Frederik III in 1470
• Kathedraal van San Giusto
• Tempel van de Heilige Triniteit en St. Spiridio (1869)
• Basiliek van San Silvestro (11de eeuw)
• Kerk Santa Maria Maggiore (1682)
• Kerk San Nicolò dei Greci (1787)
• Ark van Riccardo (33 voor Christus)
• Basiliek Forense (2de eeuw)
• Palaeochristian basiliek
• Romeins theater
• Grot van Trebiciano (350 m diep) met de Timavo Rivier
• Grotta gigante
• Piazza dell'Unità d'Italia
• Piazza della Borsa
• Risiera di San Sabba (Risiera di San Sabba Museum)
• Teatro Verdi
• Trieste Joyce Museum
• Tram van Opicina

[bewerk] Geboren

• Napoleon Jozef Karel Paul Bonaparte (1822-1891), neef van Napoleon, Frans politicus
• Petrus Bonomo (1458-1546), bisschop en humanist
• Dennis Fantina (1976), zanger
• Odilo Globocnik (1904-1945), oorlogsmisdadiger
• Marica Gregorič-Stepančič (1874-1954), schrijfster
• Gaetano Kanizsa (1913-1993), psycholoog
• Josip Mandić (1883-1959), componist
• Pavle Merku (*1927), componist en slovenist
• Richard Mollier (1863-1935), natuurkundige
• Guglielmo Oberdan (1858-1882), irredentist
• Boris Pahor (*1913), schrijver
• Pietro Garinei (1919-2006), musicalcomponist en -producent
• Alojzij Remec (1886-1952), schrijver
• Mitja Ribičič (*1919), partizaan en politicus
• Giorgio Strehler (1921-1997), dramaturg en acteur
• Italo Svevo (1861-1928), schrijver
• Susanna Tamaro (*1957), schrijfster
• Sigismund Zois von Edelstein (1747-1819), mineraloog en literator

Volgens sommige bronnen in Triëst geboren:

• Alexander Moisiu (1879-1935), Albanees acteur

Wikimedia Commons heeft meer afbeeldingen die bij dit onderwerp horen: Trieste.

Gemeenten in de provincie Triëst
Duino-Aurisina · Monrupino · Muggia · San Dorligo della Valle · Sgonico · Triëst