/ 
/ 
Egipt
 |
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi. Należy w nim poprawić/wykonać działania: przypisy w szablony, styl – powinien mieć encyklopedyczną formę. Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Egipt (arab. مصر Miṣr; dialekt egipski: Máṣr (/masˤɾ/); łac. Aegyptus, gr. Αίγυπτος Aígyptos), nazwa oficjalna Arabska Republika Egiptu (arab. جمهوريّة مصر العربيّة Dżumhurijjat Misr Al-Arabijja) – państwo położone w północno-wschodniej Afryce z półwyspem Synaj w zachodniej Azji. Egipt otoczony jest przez Morze Śródziemne na północy i Morze Czerwone na wschodzie; graniczy z Izraelem i Strefą Gazy na północnym wschodzie, Sudanem na południu i Libią na zachodzie.
Spis treści |
[edytuj] Etymologia
Staroegipska nazwa kraju oznacza „Czarny Ląd” i odnosi się do żyznych gruntów wzdłuż Nilu będących przeciwieństwem sąsiadującej z nimi pustyni, „Czerwonego Lądu”.
Arabskie słowo Miṣr, obecna oficjalna nazwa kraju, ma pochodzenie semickie. Według pierwotnego asyryjskiego rodzaju pisma słowa Misir/Musur są spokrewnione z hebrajskim słowem מִצְרַיִם (Mitzráyim) oznaczającym kraj lub państwo. Początkowe wąskie znaczenie tego słowa rozumiane jako Egipt Dolny (Dolny Kraj), zostało rozszerzone na cały kraj (Górny i Dolny Egipt).
Nazwy europejskie Egypt, Ägypten, Égypte, Egitto itd. pochodzą z łacińskiego słowa Aegyptus i pierwotnie ze starogreckiego słowa Αίγυπτος (Aigyptos). Koptowie utrzymują, że są bezpośrednimi potomkami staroegipskiego społeczeństwa z czasów faraonów. Od ich imienia powstało greckie słowo aigyptos, które np. w języku niemieckim przekształciło się w słowo Ägypten. Według innych teorii słowo Aigyptos stanowi kontaminację egipskiego wyrażenia ḥwt-k3-ptḥ, co oznacza „Siedziba duszy Boga Ptah”, przy czym jest to także nawiązanie do świątyni Ptaha w Memphis.
[edytuj] Geografia
[edytuj] Liczby
Długość granic: całkowita 2689 km (w tym: Strefa Gazy 11 km, Izrael 255 km, Libia 1150 km, Sudan 1273 km)
Długość wybrzeża: 2450 km
Najwyższy punkt: Góra Świętej Katarzyny 2629 m n.p.m.
Najniższy punkt: Al-Kattara 134 m p.p.m.
Współczynnik urbanizacji: 42% (2003)
Ważne miasta: Kair, Aleksandria, Luksor, Asuan, Asjut, Al-Mahalla al-Kubra, Giza, Port Said, Szubra al-Chajma, Suez, Fajum
[edytuj] Klimat
W Egipcie przeważa klimat skrajnie suchy zwrotnikowy. Roczna suma opadów na ogół nie przekracza kilkudziesięciu milimetrów. Z tego względu większość ludności zamieszkuje tereny w delcie i dolinie Nilu. Nad rzeką istnieje oaza nadrzeczna, której długość wynosi niecałe 3 tys. kilometrów. Od tysiącleci w Egipcie tworzono system sztucznego nawadniania, znacznie zwiększając powierzchnię gruntów uprawnych. System nawadniający rozbudowano w 1970 roku, gdy w Asuanie zbudowano zaporę wodną, sztuczny zbiornik i elektrownię wodną.
[edytuj] Historia
Tereny w dolinie i delcie Nilu są kolebką cywilizacji starożytnego Egiptu.
Układ chronologiczny:
- Stare Państwo
- Średnie Państwo
- Nowe Państwo
- panowanie asyryjskie (671 – 656 p.n.e.)
- panowanie perskie (525 – 404 p.n.e. oraz 434 – 331 p.n.e.)
- panowanie Ptolemeuszy (331 – 30 p.n.e.
- panowanie rzymskie (30 p.n.e. – 395 r.)
- panowanie bizantyjskie (395 – 642 r.)
- panowanie arabskie (642 – 1171 r.)
- panowanie osmańskie (1517 – 1774 r.)
- panowanie francuskie (1799 – 1801 r.)
- panowanie angielskie (1881 – 1922 r.)
- niepodległość – 12 lutego 1922
Niektóre miejscowości egipskie o znaczeniu historycznym:
Niektórzy królowie i królowe starożytnego Egiptu:
Naukowcy
Kalendarium
6000 p.n.e:
- - uprawy pszenicy i jęczmienia nad Nilem
- - rozpowszechnienie ceramiki
- - początek hodowli owiec
5000 p.n.e.:
- - rozwój rolnictwa w delcie Nilu
4500 p.n.e.:
- - pierwsze pługi rolne
- - pierwsze łodzie żaglowe na Nilu
3500 p.n.e.:
- - postanie pierwszych miast
- - początek obróbki miedzi
- - powstanie i rozwój kultury Meadi w południowej części delty Nilu
- - początek okresu predynastycznego średniego w górnym Egipcie
- - pierwsze wyroby z żelaza (kute na zimno)
- - pierwsze hieroglify
- - pierwsza malowana ceramika
3300 p.n.e.:
- - początek okresu predynastycznego późnego w górnym Egipcie
3050 p.n.e.:
- - narodziny Menesa pierwszego władcy zjednoczonego Egiptu
3000-2850 p.n.e.:
- - Zjednoczenie Egiptu przez Menesa, ustanowienie stolicy w Memfis, pierwsza dynastia
- - powstanie mastab (pierwszych grobowców egipskich)
- - rozwój pisma (hieroglify)
- - początek hodowli bydła
- - powstanie egipskiego kalendarza rolniczego
2640 p.n.e.:
- - rozpoczęcie trzeciej dynastii przez Sanachta i Dżosera, Stare państwo
- - napisanie przez Imchotepa nauk Imchotepa
2630 p.n.e.:
- - wzniesienie pierwszej piramidy w Sakkarze
2600 p.n.e.:
- - śmierć Dżosera
2575 p.n.e.:
- - założenie czwartej dynastii przez faraona Snofru
- 2550 p.n.e.- budowa wielkiej piramidy Cheopsa w Gizie
- 2528 p.n.e.- śmierć Cheopsa
- 2520 p.n.e.- przejęcie władzy przez Chefrena, zmiana poglądu postrzegania faraona: nie jako boga, ale jako jego syna
- 2490 p.n.e.- śmierć Chefrena
- 2465 p.n.e.- Userkaf faraonem, piąta dynastia, Re zostaje naczelnym bóstwem, stworzenie płaskorzeźby w Sakkarze, przedstawia ona biegi oraz skok w dal
- 2350 p.n.e.- umiera Ptahhotep, egipski wezyr z czasów króla Dżedkare
- 2325 p.n.e.- założenie szóstej dynastii przez Tetiego, umocnienie pozycji książąt górnego Egiptu
- 2254 p.n.e.- Faraonem zostaje Pepi II w wieku 6 lat, rządzi przez następne 94, rozpad Starego Państwa
- 2134 p.n.e. - pierwszy okres przejściowy (miasta-państwa), głód w Egipcie
[edytuj] Ustrój polityczny
Ustrojem politycznym Egiptu jest republika prezydencka. Głową państwa jest prezydent Hosni Mubarak a szefem rządu premier Ahmed Nazif.
Partie polityczne: Partia Narodowo-Demokratyczna, Postępowa Partia Jedności, Socjalistyczna Partia Liberalna
Parlament: Zgromadzenie Narodowe – 454 miejsca
Konstytucja: z 11 września 1971
System prawny: oparty na prawie anglosaskim, prawie islamskim i kodeksie napoleońskim; sądowniczy organ rewizyjny – Sąd Najwyższy i Rada Stanu (nadzoruje słuszność decyzji administracyjnych); Egipt zaakceptował z zastrzeżeniami zwierzchnictwo Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości
Święto narodowe: Rocznica Rewolucji, 23 lipca
[edytuj] Podział administracyjny
Egipt podzielony jest na 27 muhafaz. Prowincje dzielą się dalej na okręgi, wsie i miasta.
[edytuj] Ludność
Ludność tworzą w ogromnej większości arabscy Egipcjanie – Fellahowie (99% populacji).W tym również blisko 7,5 mln Koptów, chrześcijan mieszkających w Egipcie na długo przed muzułmańskim podbojem przez Imperium Osmańskie. Koptowie stanowią niemal 10 proc. całej tamtejszej populacji. Ich cechą charakterystyczną jest wytatuowany - zazwyczaj na ręce - krzyż. Za założyciela wspólnoty uważa się św. Marka Ewangelistę. Na obszarze Pustyni Zachodniej występują plemiona Berberów, w dolinie górnego Nilu pojedyncze osady ludności negroidalnej.
W miastach zamieszkuje około 47% ludności. Przyrost naturalny w 2005 wyniósł 1,78%. Mężczyźni żyją przeciętnie 68 lat a kobiety 74 lata (2005).
Egipt jest najludniejszym krajem arabskim i trzecim pod względem liczby mieszkańców państwem Afryki. Średnia gęstość zaludnienia jest niewielka, a rozmieszczenie ludności bardzo nierównomierne. Większość kraju jest niemal bezludna, a gęstość zaludnienia na terenach rolniczych należy do największych na świecie. Kair, stolica kraju i największe miasto Afryki, wraz z sąsiadującymi miejscowościami liczy ponad 17 mln mieszkańców, co stanowi niemal 30% ludności państwa.
[edytuj] Gospodarka
[edytuj] Rolnictwo
Współczesne rolnictwo egipskie nie jest w stanie zaspokoić wewnętrznych potrzeb kraju ze względu na szybko rosnącą liczbę ludności. Pomimo to sektor rolniczy i przemysł przetwórstwa spożywczego są jednymi z lepiej rozwijających się gałęzi gospodarki w tym kraju.
W egipskim klimacie możliwe są nawet trzy zbiory plonów w ciągu roku. Najwięcej gruntów zajmuje uprawa bawełny – głównego produktu eksportowego. Z roślin spożywczych najważniejsze są: ryż, kukurydza, pszenica i sorgo (proso murzyńskie, rośliny trawiaste, z których otrzymuje się kaszę i mąkę). Uprawia się również trzcinę cukrową, palmę daktylową, drzewa cytrusowe i warzywa. Hodowla zwierząt odgrywa w Egipcie drugorzędną rolę ze względu na brak pastwisk, natomiast poławia się ryby[styl do poprawy].
[edytuj] Przemysł
Dobrze rozwinięty jest przemysł chemiczny, szczególnie produkcja nawozów sztucznych, włókien syntetycznych, farmaceutyków, a także przemysł włókienniczy i odzieżowy, dający obecnie ok. 1/4 wartości ogólnej produkcji przemysłowej.
Z bogactw mineralnych Egiptu największe znaczenie mają ropa naftowa i fosforyty. Przemysł przetwórczy widoczny jest w miastach położonych w delcie Nilu, nad Kanałem Sueskim i w Helmanie. Najlepiej rozwinięty jest przemysł włókienniczy, dość dobrze – chemiczny, elektromaszynowy, petrochemiczny i skórzano-obuwniczy.
Ważną rolę w gospodarce Egiptu odgrywa Kanał Sueski łączący Morze Śródziemne z Morzem Czerwonym. Przepływają nim między innymi tankowce przewożące ropę naftową z krajów Bliskiego Wschodu do Europy.
[edytuj] Turystyka
Turystyka jest głównym źródłem dochodu kraju. Szczególnie stare egipskie zabytki są magnesem przyciągającym zagranicznych gości. Obok Gizy i Kairu turyści chętnie odwiedzają Aleksandrię i Luksor, skąd między innymi można dotrzeć do Doliny Królów. Luksor jest także punktem startowym dla podróży przez Nil do Asuan. Z tego miejsca oferowane są także loty i wycieczki autokarowe do Abu Simbel na Pustyni Nubijskiej i innych obiektów sakralnych wokół Jeziora Nasera. Większość operatorów podróży oferuje lot wewnętrzny do Kairu i po zwiedzeniu Kairu, urlop wypoczynkowy i kąpiele w Hurghadzie lub Szarm el-Szejk nad Morzem Czerwonym.
Nowoczesny kurort turystyczny Szarm el-Szejk na południowym krańcu Półwyspu Synaj jest szczególnie lubiany przez sympatyków nurkowania ze względu na liczne rafy koralowe. Jest to również punkt wypadowy na górę Synaj, gdzie Jahwe miał przekazać Mojżeszowi Dziesięć Przykazań oraz do prawosławnego Klasztoru św. Katarzyny, na skalistą pustynie Wyżyny Synajskiej, a także do Ziemi Świętej. Przy kurorcie znajduje się pierwszy egipski podwodny Park Narodowy Ras Muhammad. Wokół raf koralowych południowego Synaju, gdzie występuje ponad 250 różnych raf koralowych i 1000 gatunków ryb, w ciepłych wodach morskich spoczywają liczne wraki statków, które są chętnie odwiedzane przez nurków. W ostatnich latach wiele entuzjastów sportów podwodnych wybiera się również do położonego bardziej na północ Zatoki Akaby do Dahabu, Nuwajby i Taby.
Ze względu na wzrastające zainteresowanie turystyką nurkową udostępniono także miejscowości na południe od Hurghady wzdłuż zachodniego wybrzeża Morza Czerwonego: Safadża, Al-Kusajma i Marsa Alam, jak także Bir Szalatin. Przewiduje się, że niebawem otworzy się granica do trójkąta Hala’ib. 30 km od granicy z Sudanem, 20-25 km w głąb kraju znajduje się Park Narodowy, który stanowi nowy magnes dla turystów. Te ośrodki turystyczne stanowią również miejsca wypadowe na Pustynie Wschodnią i góry Atbaj.
Wszystkie te kurorty turystyczne położone są na Riwierze Morza Czerwonego.
Oazy zarówno te na Saharze, na Pustynii Libijskiej (Pustynia Zachodnie): Siwa, Fajum, Al-Bahrijja, Al-Bawiti, Ad-Dachila, Al-Farafira, Charga oraz te na Synaju: Wadi Fajran, Ajn Hudra czy Ajn Musa są również otwarte dla turystów.
W Aleksandrii znajduje się Bibliotheca Alexandrina, a wokół wybrzeża Morza Śródziemnego liczne podwodne wraki statków z okresu II wojny światowej.
W Egipcie znajduje się też wiele stanowisk archeologicznych, z których większa część jest otwarta dla zwiedzających.
Turystyka, jako główna gałąź przemysłu, po napadach terrorystycznych na cele turystyczne w latach 90. XX i pierwszej dekadzie XXI w. (Luksor 1997, Synaj 2004, Szarm el-Szejk 2005, Dahab 2006) musiała uporać się z częściowo silnymi zniszczeniami. 23 lipca 2005 roku nieznani sprawcy podłożyli w trzech miejscach (licznie odwiedzane przez turystów miejsca kąpieliskowe w Szarm el Szejk na Półwyspie Synaj) w sumie 400 kilogramów materiałów wybuchowych. 64 ludzi zginęło i więcej niż 200 zostało rannych. Do zamachów obok Al-Kaidy przyznały się brygady Abdullaha Assamy, które także odnotowano jako odpowiedzialne za napady z października 2004 roku w Tabie. Nad bezpieczeństwem turystów czuwa specjalnie powołana w tym celu policja turystyczna, której funkcjonariusze znają główne języki obce (obowiązkowo angielski) i są przeszkoleni do niesienia im pomocy. Zorganizowane wycieczki do niektórych miejsc są obowiązkowo przez nich konwojowane lub przynajmniej towarzyszą im w autokarach. Okolice wszystkich atrakcji turystycznych, a także dworce i punkty kontrolne są strzeżone przez uzbrojone siły bezpieczeństwa, a agenci w cywilu kontrolują punkty handlowo-rozrywkowo-gastronomiczne.
[edytuj] Kultura i sztuka
- Nadżib Mahfuz – laureat literackiej Nagrody Nobla z roku 1988
[edytuj] Religia
Egipt jest krajem muzułmańskim, z poważnym wpływem religii na codzienne życie mieszkańców. Muzułmanie, przeważnie sunnici, stanowią 90% ludności kraju; pozostałe 10% to chrześcijanie, z czego 9% koptowie[1]. Państwowe i kościelne dane liczbowe różnią się jednak znacznie[2].
Konstytucja Egiptu czyni z islamu religię państwową. Gwarantuje wprawdzie wszystkim obywatelom wolność wyznania, jednakże w praktyce jest ona dramatycznie ograniczona[3][4]. Na dowodach osobistych umieszczana jest informacja o przynależności religijnej, przy czym dozwolony jest wybór między trzema oficjalnie uznanymi religiami: Islamem, Chrześcijaństwem i Judaizmem. Wyznawcy innych religii nie uzyskują dowodów osobistych, co oznacza rezygnację z praw. To samo dotyczy Muzułmanów, którzy przeszli na Chrześcijaństwo[2].
Muzułmanie
Scharia jest głównym źródłem ustawodawstwa. Z jednej strony wykładnia islamu jest w Egipcie przeważnie nowoczesna i postępowa, w szczególności przez prowadzony w muzułmańskim świecie Uniwersytet Al-Azhar. Z drugiej strony Egipt jest od wieków, obok Arabii Saudyjskiej, centrum islamskiego feudalizmu.
Chrześcijanie
W przeszłości, po zwycięstwie Islamu w VII wieku, na terenie Egiptu dominowali Chrześcijanie. Istnieją przypuszczenia, że ewangelista Marek przybywał tutaj na misje już w ok. 50 roku n.e.[2].
Żydzi
W przeszłości w Aleksandrii powstała grecka Septuaginta, pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez tamtejszych Żydów aleksandryjskich. Obecnie Egipt zamieszkuje jedynie ok. 200 Żydów. W związku z konfliktem w Kanale Sueskim w 1956 roku i z Wojną Sześciodniową z 1967 roku doszło do dużych przesiedleń Żydów. Od czasu, gdy w 1979 zostało zawarte Porozumienie Pokojowe między Egiptem a Izraelem, Żydzi w Egipcie stali się wolni od ograniczeń religijnych, jednakże tworzą oni już tylko prastarą mniejszość. W roku 1948 ich populacja wynosiła 75.000[5].
[edytuj] Ciekawostki
- Starożytni Egipcjanie do produkcji perfum i kadzidełek używali kardamonu, cynamonu, gorzkich migdałów i kwiatu al-kamana.
- Piramida Cheopsa przetrwała do dziś jako jedyna budowla z listy siedmiu cudów starożytnego świata.
- Rządy 30 dynastii sprawiły, że starożytny Egipt był najdłużej istniejącą cywilizacją w historii.
- W Egipcie młode Koptyjki są nagminnie porywane i pod groźbą śmierci zmuszane do konwersji na islam, po czym wydawane za mąż za muzułmanów. Rząd w Kairze udaje jednak, że problemu nie ma i nie podejmuje żadnych działań w tej sprawie. Co gorsze, istnieją poszlaki, że nierzadko w sprawę porwań zamieszane są egipskie służby bezpieczeństwa.[potrzebne źródło]
[edytuj] Znani współcześni Egipcjanie
- Mohamed ElBaradei
- Boutros Boutros-Ghali
- Nadżib Mahfuz
- Hosni Mubarak
- Gamal Abdel Naser
- Anwar Sadat
- Omar Sharif
- Bola Badmash
- Zahi Hawass
- Mohamed Zidan
Przypisy
- ↑ CIA - the world factbook (ang.). [dostęp 2009-03-19].
- ↑ 2,0 2,1 2,2 Ibn Warraq: Apostasy and Human Rights (ang.). Islam Watch, 2006-12-21.
- ↑ Patrz: artykuły 2 i 46 Konstytucji Egiptu (ang.).
- ↑ Magdi Abdelhadi: Egypt may allow first Islamist party (ang.). BBC NEWS, 2005-10-06. [dostęp 2009-03-21].
- ↑ World View (ang.). Light&Life Magazine Online, Maj/czerwiec 2006.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- (ang) (arab) Egypt's Government Services Portal
- (ang. • arab.)Egypt Information Portal
- Serwis Biura ds. Turystyki Ambasady Egiptu w Warszawie (pol.)
| Poprzednik Królestwo Egiptu |
Okres w historii Egiptu 1953-1958 |
Następca Zjednoczona Republika Arabska |
| Poprzednik Zjednoczona Republika Arabska |
 |
Okres w historii Egiptu od 1971 |
|
Następca - |
|
||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
